4-20 mA Nedir? Nasıl Çalışır, Neden 0-20 mA Değil?
Yazan Otomasyon Dünyası - 11/08/2026 - 0 yorum
4-20 mA Nedir?
4-20 mA, endüstriyel otomasyon ve proses enstrümantasyonunda sensör ve transmitterlerden ölçüm bilgisinin kontrol sistemlerine aktarılması için yaygın olarak kullanılan analog akım sinyalidir.
Basınç, sıcaklık, seviye, debi ve benzeri fiziksel değerleri ölçen transmitterler ölçüm aralıklarını 4 ile 20 mA arasında bir elektriksel sinyale dönüştürebilir.
Örneğin 0-10 bar ölçüm aralığına sahip bir basınç transmitteri şu şekilde yapılandırılmış olabilir:
- 0 bar = 4 mA
- 5 bar = 12 mA
- 10 bar = 20 mA
PLC, DCS, RTU veya başka bir kontrol sistemi gelen akım değerini okuyarak tekrar mühendislik birimine dönüştürür.
4-20 mA Nasıl Çalışır?
4-20 mA sisteminde proses değerinin minimum noktası 4 mA, maksimum noktası ise 20 mA olarak temsil edilir.
Aradaki değerler doğrusal olarak ölçeklenir.
Genel yapı:
Proses Değeri → Transmitter → 4-20 mA → PLC/DCS Analog Girişi → Scaling → Mühendislik Değeri
Örneğin:
Bir seviye transmitterinin ölçüm aralığı 0-8 metre olsun.
- 4 mA = 0 metre
- 8 mA = 2 metre
- 12 mA = 4 metre
- 16 mA = 6 metre
- 20 mA = 8 metre
Bu örnekte 12 mA sinyal ölçüm aralığının %50'sine karşılık gelir.
Neden 0-20 mA Değil de 4-20 mA Kullanılır?
Bu sorunun en önemli cevaplarından biri live zero kavramıdır.
Eğer minimum ölçüm değeri 0 mA olarak tanımlansaydı, kontrol sistemi 0 mA gördüğünde bunun gerçek bir sıfır ölçümü mü yoksa kopmuş kablo veya enerjisiz transmitter nedeniyle mi oluştuğunu yalnızca ölçüm değerinden kolayca ayırt edemezdi.
4-20 mA sisteminde ise normal ölçüm aralığının alt noktası 4 mA'dır.
Dolayısıyla sağlıklı bir transmitter minimum proses değerini ölçerken bile akım döngüsünde akım bulunur.
Bu nedenle 4 mA değeri genellikle canlı sıfır (live zero) olarak adlandırılır.
0 mA Görülmesi Ne Anlama Gelir?
Normal çalışma aralığı 4-20 mA olan bir sistemde 0 mA normal bir proses ölçüm değeri değildir.
0 mA görülmesi aşağıdaki durumların araştırılmasını gerektirebilir:
- Kablo kopması
- Transmitter beslemesinin kesilmesi
- Yanlış bağlantı
- Analog giriş devresinin açık kalması
- Transmitter veya saha ekipmanı arızası
Ancak kesin arıza teşhisi cihazın üretici dokümantasyonu ve kullanılan analog giriş sistemine göre yapılmalıdır.
4-20 mA Hesaplama Formülü
Bir 4-20 mA sinyalini mühendislik değerine dönüştürmek için doğrusal scaling uygulanabilir.
Genel formül:
Değer = Alt Değer + ((mA - 4) / 16) × (Üst Değer - Alt Değer)
Buradaki 16 sayısı 20 mA ile 4 mA arasındaki span değeridir:
20 - 4 = 16 mA
Örnek: 4-20 mA ile 0-10 Bar Basınç Hesabı
Bir basınç transmitterinin ölçüm aralığı:
0-10 bar = 4-20 mA
olsun.
PLC analog girişinde 12 mA ölçüldüğünü varsayalım.
Formüle göre:
Basınç = 0 + ((12 - 4) / 16) × 10
Basınç = 5 bar
Yani 12 mA, bu örnekte 5 bar proses değerine karşılık gelir.
4 mA Kaç Bar?
Bu sorunun tek bir cevabı yoktur. Sonuç transmitterin yapılandırılmış ölçüm aralığına bağlıdır.
Örneğin transmitter 0-10 bar olarak ayarlanmışsa:
- 4 mA = 0 bar
- 12 mA = 5 bar
- 20 mA = 10 bar
Ancak transmitter -1 ile 9 bar arasında yapılandırılmışsa 4 mA bu kez -1 bar değerine karşılık gelir.
Dolayısıyla yalnızca mA değerini bilmek yeterli değildir; transmitterin LRV ve URV değerleri de bilinmelidir.
LRV ve URV Nedir?
LRV (Lower Range Value), transmitter ölçüm aralığının alt mühendislik değeridir.
URV (Upper Range Value), ölçüm aralığının üst mühendislik değeridir.
Örneğin:
LRV = 0 bar
URV = 16 bar
şeklinde yapılandırılmış bir transmitter için:
- 4 mA = 0 bar
- 20 mA = 16 bar
4-20 mA Yüzde Hesabı
Akım değerinin ölçüm spanı içerisindeki yüzdesi şu şekilde hesaplanabilir:
% = ((mA - 4) / 16) × 100
Buna göre:
- 4 mA = %0
- 8 mA = %25
- 12 mA = %50
- 16 mA = %75
- 20 mA = %100
Mühendislik Değerinden mA Nasıl Hesaplanır?
Hesaplama ters yönde de yapılabilir.
Genel formül:
mA = 4 + ((Değer - Alt Değer) / (Üst Değer - Alt Değer)) × 16
Örneğin 0-10 bar transmitterde 7,5 bar değerinin karşılığı:
4 + (7,5 / 10 × 16) = 16 mA
olur.
PLC'de 4-20 mA Scaling Nasıl Yapılır?
PLC analog giriş modülü fiziksel akım değerini doğrudan REAL mühendislik değeri olarak vermeyebilir.
Bazı PLC sistemlerinde analog giriş belirli bir RAW sayısal aralığa dönüştürülür.
Bu durumda dönüşüm iki aşamalı düşünülebilir:
PLC RAW Değeri → Normalize Edilmiş Değer → Mühendislik Birimi
RAW aralığı PLC ve analog giriş modülüne göre değişebileceği için 27648, 32767 veya başka bir değerin her PLC için geçerli olduğu varsayılmamalıdır.
Doğru RAW aralığı kullanılan analog giriş modülünün teknik dokümanından kontrol edilmelidir.
2 Telli 4-20 mA Transmitter Nedir?
İki telli transmitterlerde aynı iki iletken hem transmitterin beslenmesi hem de ölçüm akımının taşınması için kullanılabilir.
Basitleştirilmiş bir akım döngüsü:
24 VDC Besleme → Transmitter → Analog Giriş → 0 V
şeklinde düşünülebilir.
Ancak aktif/pasif analog giriş yapısı ve bağlantı yöntemi kullanılan cihazlara göre değişir. Bağlantı yapılmadan önce transmitter ve analog giriş modülünün bağlantı şeması kontrol edilmelidir.
Aktif ve Pasif Analog Giriş Nedir?
4-20 mA bağlantılarında sık karşılaşılan hatalardan biri loop beslemesinin hangi cihaz tarafından sağlandığının dikkate alınmamasıdır.
Analog giriş veya transmitter aktif ya da pasif yapıda olabilir.
İki aktif cihazın yanlış şekilde birbirine bağlanması veya pasif loop için gerekli beslemenin sağlanmaması sistemin çalışmamasına neden olabilir.
Bu nedenle bağlantı yapılırken yalnızca AI+ ve AI- terminallerine bakmak yerine üreticinin elektriksel bağlantı şeması incelenmelidir.
4-20 mA Sinyalinin Avantajları
- Endüstride yaygın olarak desteklenmesi
- Uzun kablo mesafelerinde kullanılabilmesi
- Akım tabanlı ölçüm yapısı
- 4 mA live-zero sayesinde bazı arıza durumlarının ayırt edilebilmesi
- İki telli transmitterlerin aynı loop üzerinden beslenebilmesi
- PLC, DCS ve RTU sistemleriyle kolay entegrasyon
4-20 mA Nerelerde Kullanılır?
4-20 mA sinyalleri proses enstrümantasyonunda çok geniş bir kullanım alanına sahiptir.
- Basınç transmitterleri
- Seviye transmitterleri
- Debimetreler
- Sıcaklık transmitterleri
- Pozisyon transmitterleri
- Kontrol vanaları
- Vana pozisyonerleri
- Gaz analizörleri
- PLC analog I/O sistemleri
- DCS sistemleri
- RTU sistemleri
4-20 mA ve 0-10 V Arasındaki Fark
Her iki sinyal türü de analog proses bilgisinin aktarılmasında kullanılabilir ancak elektriksel çalışma prensipleri farklıdır.
4-20 mA akım tabanlı, 0-10 V ise gerilim tabanlı bir sinyaldir.
Hangi sinyalin kullanılacağı cihaz desteği, kablo mesafesi, elektromanyetik ortam ve sistem tasarımına göre değerlendirilmelidir.
4-20 mA Ölçerken Nelere Dikkat Edilmelidir?
Akım ölçümü gerilim ölçümünden farklıdır. Multimetre ile mA ölçümü yapılırken ölçü aleti genellikle akım döngüsüne seri bağlanır.
Yanlış bağlantı sigorta atmasına, ölçüm devresinin bozulmasına veya ekipmana zarar verilmesine neden olabilir.
Özellikle çalışan endüstriyel sistemlerde ölçüm yapılmadan önce devrenin yapısı ve kullanılan ölçüm cihazının bağlantı yöntemi kontrol edilmelidir.
4-20 mA Arızaları Nasıl Kontrol Edilir?
Bir analog ölçüm yanlış görünüyorsa problem yalnızca PLC programında olmayabilir.
Kontrol edilebilecek noktalar:
- Transmitter besleme gerilimi
- Loop akımı
- Kablo bağlantıları
- Analog giriş tipi
- Aktif/pasif bağlantı yapısı
- PLC RAW değeri
- Scaling parametreleri
- Transmitter LRV ve URV değerleri
- Topraklama ve ekranlama
4-20 mA Hesaplama Aracı
Manuel formül kullanmadan 4-20 mA dönüşümü yapmak için Otomasyon Dünyası 4-20 mA Hesaplama Aracı kullanılabilir.
Araç üzerinden mA değerini mühendislik birimine veya mühendislik değerini mA sinyaline dönüştürebilirsiniz.
Örneğin transmitter aralığını 0-10 bar olarak belirleyip 13,6 mA değerinin kaç bar olduğunu doğrudan hesaplayabilirsiniz.
4-20 mA Loop Simulator
4-20 mA sisteminin davranışını interaktif olarak incelemek için Otomasyon Dünyası Automation Lab 4-20 mA Loop Simulator kullanılabilir.
Simülatör proses değeri, loop akımı, PLC RAW değeri ve mühendislik değeri arasındaki ilişkiyi görsel olarak incelemeye yardımcı olur.
Sonuç
4-20 mA, endüstriyel otomasyonda analog proses bilgilerinin aktarılmasında kullanılan temel sinyal standartlarından biridir.
Sistemi doğru kullanabilmek için yalnızca 4 mA ve 20 mA değerlerini bilmek yeterli değildir. Transmitter ölçüm aralığı, LRV/URV, analog giriş tipi, loop beslemesi ve PLC scaling yapısının birlikte değerlendirilmesi gerekir.
Otomasyon Dünyası üzerinden PLC, SCADA, DCS, proses enstrümantasyonu ve endüstriyel otomasyon konularındaki teknik içeriklere ulaşabilir; Teknik Hesaplama Araçları ve Automation Lab içerisindeki interaktif mühendislik araçlarını kullanabilirsiniz.
Etiketler: 4-20 mA, 4-20 mA nedir, 4-20 mA hesaplama, analog sinyal, PLC analog giriş, transmitter, 4-20 mA scaling, akım döngüsü, proses otomasyonu
 (1).png)